X
GO

Actueel nieuws

Wortelknobbelaaltje, meer dan een kwaaltje!

Wortelknobbelaaltje, meer dan een kwaaltje!

Het PCG zal de meest relevante middelen uittesten om na te gaan wat het effect is op de Meloidogyne.

Auteur: DEWITTE JUSTINE/maandag 12 oktober 2015/Categorieën: Bio beschutte teelt, Bodem en bemesting, Thema, gewasbescherming, plagen, teelttechniek, Voorlichting, vaktijdschrif, Actueel, Niet-leden

Het aantal bodemdieren dat op het eerste gezicht voorkomt in een flinke schep grond uit een serre, valt doorgaans tegen. Maar het deeltje van het bodemleven dat je in die schep kunt zien, geeft zeker niet alles weer wat er aan bodemdieren in die grond aanwezig is. Het is slechts het topje van een enorme ijsberg. In 1 kg grond kan je al gauw 1 miljoen dieren aantreffen. Het merendeel is meestal nuttig en zelfs noodzakelijk om tot een goede mineralisatie te komen. Een beperkt deel kan echter schadelijk zijn en ernstige opbrengstverliezen veroorzaken. Je moet steeds streven om tot een evenwichtige samenstelling te komen. Maar het is niet zo evident om dit te bereiken in een bodem die nog lang niet al zijn geheimen heeft prijsgegeven.

Aaltjes
Aaltjes of nematoden komen overal voor, zowel in het water als op het land. Wereldwijd zijn er ongeveer 25.000 soorten beschreven. Alleen in de bodem leven al vele soorten aaltjes of nematoden. In een gezonde bodem bevinden zich 20 tot50 aaltjes per cm³. Bijna allen zijn ze microscopisch klein en dus met het blote oog niet waarneembaar. Slechts enkele soorten zijn schadelijk voor de tuinbouw. Plantparasitaire aaltjes hebben levende planten nodig om zich te voeden en te vermeerderen. Met hun stekel kunnen ze plantcellen aanprikken, wat aanleiding geeft tot schade. Hoe intensiever de teeltplannen, hoe sneller aaltjesproblemen kunnen ontstaan.

Vruchtwisseling in verwarmde biokas
Een ruime vruchtwisseling is 1 van de preventieve methoden om schade door aaltjes en andere bodemgebonden plagen te voorkomen. In een biologische serre met verwarmingscapaciteit is een ruime vruchtwisseling niet altijd evident. De meest rendabele combinatie van telen in dergelijke kas is een afwisseling tussen tomaten, paprika’s, komkommers en/of aubergines. Op elk van deze bovenstaande gewassen kunnen zich Meloidogyne of wortelknobbelaaltjes voortplanten of overleven. Op termijn wordt de populatie te groot, wat ten koste gaat van de productie en de kwaliteit van het gewas. Toch is er in economisch opzicht nauwelijks een ruimere vruchtwisseling mogelijk.

Meloidogyne
Wortelknobbelaaltjes danken hun naam aan de reactie van de wortel op het binnendringen van de larve: er worden grote cellen gevormd, waardoor de wortels op deze plaatsen opzwellen tot knobbeltjes, wat de wortelfunctie belemmert. Dit resulteert in een verminderde sapstroom naar bovengrondse delen, waardoor de plant slap begint te hangen. Doordat Meloidogyne geheel in de plant leven, behoren zij tot de endoparasitaire aaltjes. Deze knobbeltjes zie je het makkelijkst na een periode van een sterk vermeerderend gewas en een grote wortelmassa in de bodem. De eitjes worden door de vrouwtjes afgezet buiten hun lichaam in een gelatineachtige massa, de zogenaamde eiprop. Die eiprop kan tot 1000 eitjes bevatten. Van zodra er bodemvocht is en de bodemtemperatuur boven 8°C stijgt, komen de larven of juvenielen spontaan uit de eitjes. Vrijlevende juvenielen komen heel even uit de wortel om vervolgens weer een plant binnen te dringen. Er ontstaan gemakkelijk meerdere generaties per jaar, waardoor de populatie snel kan opbouwen. De exacte generatieduur of levenscyclus van wortelknobbelaaltjes verschilt per soort, en is afhankelijk van de temperatuur en de voeding. Een periode van braak of niet-waardplant zorgt onmiddellijk voor een grote sterfte. De meest voorkomende soort in vruchtgroenten is Meloidogyne incognita, maar ook M. hapla en M. javanica komen regelmatig voor.

Voorkomen is beter dan genezen
Het is telkens erg belangrijk dat je analyseert om welk aaltje het gaat. Zeker als je de populatie wilt terugdringen door een aangepaste vruchtwisseling is de gewaskeuze (soms ook rassenkeuze) hierdoor bepalend. Neem hierbij ook de teeltvolgorde en uiteraard de teeltfrequentie in acht. Indien je groenbemesters in het teeltplan inpast, hou je best rekening met inzet en soort. Verder is een goede bodemstructuur uitermate belangrijk. Die kan bijdragen tot het voorkomen van aaltjes. Ziekten en plagen ontwikkelen zich immers gemakkelijker op planten die niet vlot groeien door een slechte bodemstructuur. Aanvullende maatregelen zijn zorg dragen voor een goede bedrijfshygiëne, een optimale onkruidbestrijding en het gebruik van schoon uitgangsmateriaal.

Bestrijden bij aantasting
Vaak zijn rekening houden met deze aspecten echter onvoldoende in een verwarmde kas met intensieve vruchtgroenteteelt. Dit is 1 van de redenen waarom de vruchtgewassen in dergelijke serres zo goed als altijd geënt worden. Hierbij wordt een zo resistent mogelijke onderstam gecombineerd met een productieve ent; minder gemakkelijk dan het lijkt. De compatibiliteit van ent en onderstam is niet altijd evident. Verder is een volledig resistente onderstam vaak heel moeilijk te vinden. De resistentie wordt vaak doorbroken bij een hoge temperatuur en grote populatiedichtheden. Doordat er in de praktijk ook vaak diverse soorten aanwezig zijn in de bodem, wordt de resistentieveredeling bemoeilijkt. Naast resistente onderstammen bestaan er ook tolerante onderstammen. Die hebben zoveel wortels dat ze blijven functioneren. Het probleem is echter dat ze intussen volop zorgen voor vermeerdering.

Ook enten is dus vaak niet voldoende om de aaltjes onder controle te krijgen. Er wordt geëxperimenteerd met biologische grondontsmetting, waarbij grote hoeveelheden vers organisch materiaal worden ingewerkt in 2 richtingen. Nadien wordt het geheel luchtdicht afgesloten met een folie, waardoor het organisch materiaal anaëroob gaat verteren. Zo ontstaan gassen, die nematoden kunnen doden. In enkele gevallen werden hier successen mee geboekt. Maar de resultaten zijn wisselend door de vele parameters die het resultaat kunnen beïnvloeden, zoals bodemtextuur en -temperatuur, heersende bodemgebonden ziekten  en plagen … Als laatste optie kan je stomen van de grond overwegen, maar deze techniek kost heel veel energie.

Zowel grondstomen als biologische grondontsmetting leiden ertoe dat het volledige bodemleven gedood wordt, waardoor de natuurlijke afweer van de bodem verdwijnt. Niet enkel het slechte, maar ook het goede bodemleven wordt gedood. Beide populaties ontwikkelen zich nadien gelijktijdig opnieuw, wat maakt dat geen van beide methodes zorgt voor een blijvend resultaat.

Combinatiemaatregelen
Het gebruik van een vang- of antagonistisch gewas, waarbij de aaltjes afgevoerd worden of de populatie daalt, lijkt meer aangewezen. Een voorbeeld hiervan is het afrikaantje of Tagetes spp. Maar zo’n gewassen zijn moeilijk te vinden en vereisen vaak specifieke groeiomstandigheden (voldoende licht, hoge temperatuur …). We streven hier naar gewassen met een korte teeltperiode, waarbij het resultaat snel zichtbaar wordt. Bestrijding in de zin van een biologisch middel toevoegen aan de grond om aaltjes te doden, kennen we in de biologische landbouw tot nog toe niet. Toch zijn er tal van middeltjes op de markt die mogelijk perspectief bieden.

Het PCG zal de meest relevante hiervan uittesten om na te gaan wat het effect is op de Meloidogyne. Eerder ontdekte Wageningen UR, in samenwerking met een groep biologische telers, dat champost met silicium of houtachtige compost eveneens kan helpen.

Een combinatie van preventieve en curatieve maatregelen is ongetwijfeld noodzakelijk om de schade te beperken. Creatief vruchtwisselen en gebruik van resistente of antagonistische gewassen en onderstammen vormen alvast een wapen tegen wortelknobbelaaltjes.

Creatief vruchtwisselen  en resistente  gewassen en onderstammen gebruiken, zijn een wapen tegen wortelknobbelaaltjes.

Dit artikel werd gepubliceerd in het vakblad Management & Techniek:
Dewitte J., 2015: Het wortelknobbelaaltje, meer dan een kwaaltje,  Management & Techniek: 18 (17): 19-20.

Print

Aantal keer bekeken (12684)/Commentaren (0)

Documenten

Links

x